Zaterdag
9 mei is het internationale dag van de fair trade. Dat is sowieso al
een klein beetje een feestdag. Vooral voor iedereen die al vele jaren
van dichtbij betrokken is bij de fair trade. Producenten in het Zuiden
die een eerlijke prijs voor hun producten krijgen. De organisaties,
zoals in ons land Oxfam Wereldwinkels, die de eerlijke handel dichtbij
brengen en zo een concrete bijdrage leveren aan rechtvaardige
Noord-Zuid-relaties. De consumenten, die hun maatschappelijke
betrokkenheid gestalte kunnen geven via hun koopgedrag.  De
voorbije jaren steeg de omzet van fairtradeproducten en nam ook het
aantal merken met fairtradeproducten toe. We gaan de goede richting uit
dus.

Maar misschien is de fair trade nog te veel de sympathieke omweg
voor wie tijd heeft om rustig door het platteland te rijden en te
genieten van het landschap, terwijl een beetje verder de viervaksbaan
van de ‘gewone' handel ligt. En wat sympathiek is, is al gauw
ongevaarlijk...  Er
is echter niets ‘softs' aan de realiteit van de wereldhandel of aan de
leefomstandigheden van de producenten in het Zuiden. De manier waarop
de Westerse wereld de wereldhandel organiseert, vooral via het kader
van de Wereldhandelsorganisatie (WTO), is fundamenteel onrechtvaardig.
Eigenlijk moet alle handel fair trade worden. Er is nood aan een goed
wettelijk kader voor fair trade, zodat ondubbelzinnig voor alle
betrokkenen duidelijk is welke producten aan de degelijke criteria van
fair trade beantwoorden. Als consument kun je dan een goede keuze
maken, en ben je niet zomaar overgeleverd aan allerlei labels die zich
wel ‘ethisch' voordoen maar geen garanties bieden. Producten
van de fair trade moeten ook zoveel mogelijk in de reguliere handel,
dus ook in de supermarkt, zodat nog meer consumenten ze kunnen kopen.
De verschillende overheden en zoveel mogelijk bedrijven zouden best een
eenduidige keuze maken voor fair trade in hun aankoopbeleid, als
onderdeel van een ondubbelzinnige keuze voor duurzaam aankopen. Het
is merkwaardig dat sommigen het bevorderen van fair trade nog steeds
proberen voor te stellen als een ‘verstoring' van de markt. Zo'n
stelling is op zijn zachtst gezegd cynisch als je de realiteit van het
handelssysteem bekijkt. In werkelijkheid is de niet-eerlijke handel te
beschouwen als een verstoring van de markt. Een markt kan pas werkelijk
‘vrij' zijn als ze geen ecologische en sociale schuld genereert. De
sociale en ecologische criteria zouden de normale kwaliteitscriteria
van goede productie moeten worden. Net het omgekeerde dus van hoe we nu
in het WTO-kader de handel organiseren. De
wereldwijde beweging van de fair trade heeft tot nu toe een geweldige
pioniersrol gespeeld en bewezen dat het wel degelijk anders kan. Maar
fair trade mag geen excuustruus worden, iets waarmee we ons geweten
sussen om verder niets te moeten veranderen aan de relaties tussen
Noord en Zuid. Vlaanderen,
en zeker ook de EU, moeten voortrekkers worden voor mondiale
ecologische rechtvaardigheid. De huidige crisis mag niet misbruikt
worden om de oude recepten met nog meer politieke druk door te duwen.
Volgens de Wereldbank zullen er in 2009 40 miljoen mensen meer in de
armoede geduwd worden door de financiële crisis. Als gevolg van het
falend mondiaal beleid leven nu 963 miljoen mensen in honger. Er is dus
dringend nood aan een omslag.  De
blokkering die er al lang bestaat in de WTO, kan aangegrepen worden om
nieuwe wegen uit te gaan en van de principes van fair trade de norm te
maken voor de spelregels van de andere wereldhandel. Even noodzakelijk
is een bijsturing van ons huidig landbouw- en voedselmodel. Het Noorden
moet dringend haar landbouw verduurzamen, ophouden met onrechtmatig
beslag te leggen op grote oppervlaktes vruchtbare grond in het Zuiden
en een eerlijke toegang geven aan landbouwproducten op onze markten.  Een
sluitstuk van dit alles is natuurlijk ook een rechtvaardig
klimaatakkoord in Kopenhagen later dit jaar. De klimaatverandering is
in de eerste plaats een rechtvaardigheidsprobleem. Een mondiale
minderheid van rijken draagt de grootste verantwoordelijkheid, t